«چیستی بصیرت»، گزیده از سلسله جلسات خیمه احباب

جلسه خیمه احباب به مناسبت سالروز 9 دی؛ با بیان حجت الاسلام زندیه:

اهمیت بینش در ساختار وجودی انسان

کسی که می‌خواهد تبلیغ بکند حتماً باید به مباحث انسان‌شناسی آشنا باشد. شما با انسان طرف هستید و باید او را بشناسید.
انسان دارای ساحات سه‌گانه است. براساس بینش، گرایش و براساس گرایش، رفتار در انسان شکل می‌گیرد.
بعضی از علما می‌گویند رابطه علی و معلولی بین این سه وجود دارد. اگر بخواهید رفتار کسی را شکل بدهید، بهترین کار این است که برگردید گرایش‌هایش را اصلاح کنید. اگر بخواهید گرایش‌ها را هم تغییر بدهید، بهتر است برگردید و بینش‌هایش را تغییر دهید.
این‌جاست که این بیان رهبری که می‌فرمایند جنگ امروز جنگ بینش‌هاست، اهمیت پیدا می‌کند.

انواع بینش

بینش‌ها خودشان تقسیم‌بندی‌هایی دارند، باید دید منظور رهبری کدام نوع بینش است؟
ما یک منابع دینی داریم که از آن مبانی دینی استخراج می‌کنیم و سپس از آن مبانی، مواد دینی استخراج می‌کنیم. همان چیزی که تعبیر روایی: «عَلَیْنَا إِلْقَاءُ اَلْأُصُولِ وَ عَلَیْکُمُ اَلتَّفْرِیعُ»؛ (وسائل‌الشیعه، ج۲۷، ص۶۲) درباره آن صدق می‌کند.
منابع، محل استخراج بینش دینی است، اما خود این بینش دینی دو بخش است: مبانی که اساسی‌تر هستند و مواد که رویین‌تر.
غیر از بصیرت یا بینش دینی که شامل این دو بخش است، یک اطلاعات روز هم داریم که در روایات آمده: «العالِمُ بِزَمانِهِ لا تَهجُمُ علَیهِ اللَّوابِسُ»؛ (تحف‌العقول، ص۳۵۶) کسی که زمانه‌اش را بشناسد، اشتباهات بر او هجوم نمی‌آورند.
پس ما اگر یک معرفت دینی (شامل مبانی و مواد) داریم، یک معرفت روز هم داریم:
«این بصیرت به چه معناست‌؟ یعنى چه بصیرت پیدا کند؟ چگونه مى‌شود این بصیرت را پیدا کرد؟ این بصیرتى که در حوادث لازم است و در روایات و در کلمات امیرالمؤمنین علیه‌السلام هم روى آن تکیه و تأکید شده، به معناى این است که انسان در حوادثى که پیرامون او مى‌گذرد و در حوادثى که پیش روى اوست و به او ارتباط پیدا مى‌کند، تدبر کند؛ سعى کند از حوادث به‌صورت عامیانه و سطحى عبور نکند.»

علت اشتباهات ما

اشتباهات ما گاهی به‌خاطر نقص در معرفت دینی است، گاهی به‌خاطر نقص در معارف روز.
گاهی شما معارف روز را به افراد گوشزد می‌کنید که مثلاً دستاوردهای انقلاب چنین و چنان است و… اما طرف مقابل باز هم حرف غلط خود را تکرار می‌کند. مثلاً می‌گوید: چراغی که به خانه رواست به مسجد حرام است. او در معارف دینی مشکل دارد. گاهی هم عکس این صادق است.
غیر از دو سطحی که بیان شد، گاهی اوقات، دستگاه محاسبه‌گر دچار اختلال است. این سطح از بصیرت، بصیرت دل است:
«بصیرت، یعنی آن روشنی دل بصیرت معنایش آگاهی‌ها و هوشیاری‌های کتابی و روزنامه‌ای و رادیویی و علمی نیست.»